کد خبر: ۲۷
تاریخ انتشار: ۲۵ مهر ۱۳۹۴ - ۱۵:۵۰
در گفت و گو با رییس شورای بازرگانی ایران و ترکیه مطرح شد:
رضا کامی

جارت خارجی ایران و ترکیه اگرچه همیشه موضوعی داغ و بحث‌برانگیز بوده است اما در ماه های اخیر به دلیل اجرایی شدن تعرفه ترجیحی ایران و ترکیه بیش از پیش زیر ذره بین کارشناسان قرار گرفته است.   منتقدان معتقدند از یک سو ترکیه کالاهای نفتی ایران را ارزان می‌خرد و از سوی دیگر در بخش تجارت کالاهای غیرنفتی، کفه ترازو به نفع ترکیه است.

در چندماه اخیر نیز آغاز مبادله بر اساس تعرفه‌های ترجیحی بین دو کشور بحث‌های جدیدی را در محافل مختلف بازکرده است. دو دولت در چند سال اخیر برای واردات و صادرات برخی کالاها با تعرفه‌های ترجیحی تلاش و مذاکره زیادی کردند تا آنجا که در نهایت لیستی از کالاهای مشمول تعرفه‌های ترجیحی تدوین و اجرایی شد اما این‌بار نیز منتقدان می‌گویند این تعرفه‌ها به سود ترک‌ها و به زیان تولید داخلی ایران است. تعرفه ترجیحی، شیوه ای رایج در تجارت خارجی جهان است به این معنا که شرکای تجاری، برای صادرات و واردات آن دسته از کالاهایی که با حجم و ارزش زیاد با یکدیگر مبادله می‌کنند بر سر کاهش تعرفه‌ها برای این کالاها توافق می‌کنند تا به رابطه تجاری بهتر و قوی‌تری دست یابند. اما این بار تفاهمنا‌مه‌ای که بین ایران و ترکیه بسته شده، انتقادهای زیادی را به همراه آورده است.

مخالفان در این مورد به رابطه نه چندان خوشایند دو کشور اشاره می‌کنند و می‌گویند در سال‌های گذشته همواره ترکیه از چنین تفاهمنامه‌هایی سود برده و در بسیاری موارد به تعهدات خود پایند نبوده است.

برای بررسی وضعیت تجارت خارجی بین ایران و ترکیه و پیرامون این پرسش‌ها با رضا کامی، رییس شورای بازرگانی ایران و ترکیه و عضو اتاق بازرگانی ایران گفت و گویی داشتیم که متن آن را در پی می آید:  

در چند سال گذشته به ویژه یک‌سال اخیر، تحولات زیادی در منطقه و به ویژه در برخی کشورها  نظیر ایران و ترکیه رخ داده است که به نظر می‌رسد این دگرگونی‌ها دامنه تجارت خارجی کشورها را نیز تحت تاثیر قرار داده است. شما به عنوان یکی از فعالان قدیمی در زمینه داد و ستد با ترکیه وضعیت کنونی تجارت دو کشور  را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

براساس آماری که از سوی ترکیه منشر شده است حجم تجارت خارجی ایران ترکیه از ژانویه تا آوریل 2014 به نسبت مدت مشابه در سال‌جاری 17 درصد کاهش نشان می‌دهد. البته با وجود برخی چالش‌های سیاسی و اقتصادی در دو کشور به‌ویژه در ترکیه حجم تجارت بین دو کشور در حد قابل قبول و  نرمال است. در مدت یاد شده در سال 2014، ارزش تجارت خارجی دو کشور 4.26 میلیارد دلار بود که این رقم در مدت مشابه سال 2015 به 3.53 میلیارد دلار کاهش یافته است. دلیل این وضعیت رکود اقتصادی در دو کشور است و با توجه به شرایط زمان است. اما عوامل دیگری نیز همواره بر تجارت خارجی کشورمان تأثیرگذار است که باید به آنها نیز توجه کنیم. از جمله این‌که در یک سال گذشته کشورهای مختلف در منطقه با رکود اقتصادی همراه بودند که مثال بارز این رکود، کشور یونان است. به طور قطع وضعیت اقتصادی منطقه در وضعیت اقتصادی هر کشور تأثیر می‌گذارد.

این کاهش حجم تجارت که به آن اشاره کردید بیشتر صادرات ایران به ترکیه را تحت تأثیر قرار داده است یا واردات را ؟

هر دو بخش را. این وضعیت دو طرفه است یعنی از صادرات ایران قدری کم شده است و هم از صادرات آنها. در عین حال اگر به لیست‌های ترجیحی نگاهی بیندازید آمارها افزایشی است یعنی میزان واردات کالاهای ترکیه‌ای مشمول تعرفه‌های ترجیحی افزایش یافته است و همچنین صادرات کالاهای ایرانی موجود در لیست ترجیحی به ترکیه افزایش یافته است.

برخی معتقدند با توجه به اینکه در تجارت با ترکیه، ایران بیشتر وارد کننده است بنابراین تعرفه‌های ترجیحی بیشتر به نفع ترک هاست، این تحلیل را قبول دارید؟

البته تحلیل موضوع بستگی به این دارد که تجارت خارجی ایران و ترکیه را چگونه نگاه کنیم. فقط تجارت کالاهای غیرنفتی را در نظر بگیرید در این صورت کفه ترازو به نفع ترک‌ها خواهد بود. اما با نگاهی دیگر می‌بینیم که صادرات محصولات نفت و انرژی ایران به ترکیه بسیار زیاد است. سال گذشته ارزش تجارت خارجی بین دو کشور بیش از 14 میلیارد دلار بوده است که از این رقم 10 میلیارد دلار به صادرات محصولات نفتی و غیرنفتی ایران و حدود 4 میلیارد دلار به واردات از ترکیه مربوط می‌شود. در نگاه کلی تراز تجاری ایران و ترکیه مثبت دارد. اما بدون احتساب کالاهای نفتی و پتروشیمی بیشتر حجم تجارت بین دو کشور بر واردات از ترکیه مربوط می‌شود. اما نباید فراموش کرد که صادرات نفت و کالاهای پتروشیمی به ترکیه برای ایران ارزآور و در نتیجه مفید است.

در بحث تجارت با ترکیه که از اصلی‌ترین شرکای تجاری ایران است، انتقادهای زیادی وجود دارد. یکی از این انتقادها این است که ترکیه ارزان‌خری می‌کند. و در مقابل کالاهای خود را به ایران گران وارد می‌کند، نظر شما در مورد این انتقادها چیست؟

به نکته خوبی اشاره کردید. اتفاقاً باید بگویم ترکیه گرانترین انرژی را از ایران می‌خرد. در واقع براساس قرارداد چند سال گذشته ترکیه انرژی ایران را گران‌تر از دیگر کشورها می‌خرد. اما بحث گران‌خری یا ارزان‌خری نیست. نکته اینجاست که بازار جهانی رقابتی شده است. اگر ایران بخواهد در صادرات حرفی برای گفتن داشته باشد باید این موضوع را لحاظ کنیم. من به تازگی در ترکیه بودم و به صورت میدانی بازار را مورد مطالعه قرار دادم؛ به طور مثال میزان خرمای ایران در ترکیه بسیار بیشتر شده است اما متأسفانه نوع بسته‌بندی خرماهای ایرانی نسبت به دیگر کشورها اصلا قابل مقایسه نیست. این در حالی‌است که ترکیه هیچ تولید خرما ندارد و از این نظر ایران مزیت دارد. امروزه تجارت به این شکل نیست که ابتدا تولید کنیم و سپس به فروش برسانیم. بلکه باید کشورهای هدف را بشناسیم و ابتدا خوب بازاریابی کنیم و سپس براساس میزان تقاضا تولید کنیم. متأسفانه تولید ایران براساس این منطق نیست. باید نوع استانداردها، بسته‌بندی و دیگر موارد مربوط به تولید را براساس سلیقه جهانی اعمال کنیم.

هم اکنون بیشتر محصولات ایرانی به صورت فله‌ای به ترکیه صادر می‌شود و ترکیه آنها را بسته‌بندی و به دیگر کشورها دوباره صادر می‌کند.

به موضوع رقابت در بازارهای جهانی اشاره کردید، گفته می‌شود در بازار عراق ترکیه تا حد زیادی جای ایران را گرفته است. این موضوع را تا چه حد تأیید می‌کنید؟

تمام مشکل به نحوه توزیع تولیدات ایران برمی‌گردد. البته بیشتر بازار عراق در اختیار ایران است و عراقی‌ها کار کردن با ایران را به دیگر کشورها ترجیح می‌دهند. با این حال دولت ترکیه نیز در کمک به بخش خصوصی، بازارهای هدف را مطالعه و فرصت‌های ورود به بازارها را شناسایی می‌کند.

بیشترین مشکل فروش کالاهای ایرانی در عراق به استاندارد کالاهای ایرانی برمی‌گردد. ظاهرا ایران در برخی موارد نمی‌تواند براساس استانداردهای مورد قبول عراق، کالا تولید کند. یعنی بازاریابی و نوع عرضه تولیدات پاشنه آشیل صادرات کشور است.

البته ترکیه نیز در یک سال گذشته با کاهش صادرات مواجه بوده است که این نشان می‌دهد وضعیت اقتصادی در منطقه با رکود مواجه شده است.


به نظر شما بحران اقتصادی یونان در تجارت خارجی ایران و ترکیه تاثیری داشته باشد؟

نه، من فکر نمی‌کنم. به نظر نمی‌آید که بحران اقتصادی یونان در تجارت خارجی ایران و ترکیه تاثیری داشته باشد. ترکیه از نظر اقتصادی چندان متکی به یونان نیست. در نتیجه فکر نمی‌کنم وضعیت اقتصادی یونان روی اقتصاد ترکیه تاثیری بگذارد.

اما از سوی دیگر معتقدم که در موقعیت فعلی اگر ایران با برنامه‌ریزی وارد بازار یونان بشود بتواند جایگاه مناسبی را در این بازار پیدا کند.

آیا یونان با وضعیت اقتصادی‌ کنونی می‌تواند مشتری خوبی برای کالاهای ایرانی باشد؟

بله، چرا نمی‌تواند؟ همیشه شرایط بحرانی یک کشور برای ورود تجار دیگر کشورها زمان مناسبی است وگرنه در شرایط عادی ایران چندان امکانی برای ورود به بازار یونان نداشت. اکنون که رقبا به شکلی در صحنه نیستند  بهترین فرصت برای ورود ایران به بازار یونان است.

  

در چه بخش هایی ایران می‌تواند کالا به یونان صادر کند؟

در بخش موادغذایی و حتی در بخش صنعت ایران می‌تواند انواع کالا را به یونان صادر کند اما در این میان به طور قطع حمایت دولت و انجام برخی مذاکرات از سوی دولت ایران با دولت یونان ضروری است. در این صورت بخش خصوصی راحت‌تر می‌تواند وارد بازار ترکیه شود.

  

نظرتان درباره فهرست کالاها چیست؟ برخی معتقدند فهرست کالاها نفع بیشتر ترک ها را به همراه دارد.

ببینید من باز به بحث وضعیت اقتصادی ایران بازمی‌گردم. اگر به لیست کالاهای مشمول تعرفه ترجیحی نگاه کنید بیشتر کالاهای مصرفی از جمله مواد غذایی و مواد شوینده را می بینید. البته در این میان برخی کالاهای واسطه ای نیز به چشم می‌خورد اما بیشتر کالاهای با تعرفه ترجیحی مواد مصرفی هستند. از دیگر سو اگر روند واردات محصولات لیست تعرفه ترجیحی نگاه کنید، می بینید که واردات اقلام نساجی در چند ماه گذشته بیش از صد درصد رشد داشته است که این نشان می‌دهد بازار ایران تشنه این محصولات است. شاید منظور منتقدان همین کالاها باشد و بگویند این وضعیت به نفع ترکیه است. اما آیا در چند سال گذشته محصولات نساجی ترکیه وارد ایران نمی‌شد؟ در کدام فروشگاه است که شما یک لباس ترک نبینید؟ ز طرف دیگر مبلمان نیز در لیست کالاهای مشمول تعر‌فه‌های ترجیجی اما در چند ماه گذشته میزان واردات این کالا کاهش داشته است. این نشان می‌‌دهد که بازار ایران رغبتی به این کالاها نشان نداده است در ضمن این لیست قابل گفت و گو است و قرار است هر سه ماه یکبار مورد بازنگری قرار گیرد. تا جایی که من اطلاع دارم نیز یک بار این بازنگری انجام شده است.

به مبلمان اشاره داشتید، چرا این کالا که بر اساس تعریف سازمان توسعه تجارت، لوکس به شمار می آید در لیست کالاهای با تعرفه ترجیحی قرار گرفته است؟

در این مورد بحث‌هایی وجود دارد. در واقع این خواست بازار است. البته تعرفه ترجیحی موجب افزایش میزان واردات مبلمان نشده است.

آیا می‌توان برنده و بازنده را در توافقنامه تعرفه‌های ترجیحی بین ایران ترکیه مشخص کرد؟

نه اصلا. چرا که حجم تجارت کالاهای با تعرفه‌های ترجیحی اصلا آنقدر نیست که بخواهیم به این شکل به آن نگاه کنیم. به جای این حرف‌ها باید دولت‌ها و بخش‌های خصوصی دو کشور روی ظرفیت‌ها و امتیازهای هم حساب کنند .

این اراده در هر دو کشور وجود دارد؟

بله وقتی روسای دو کشور در مورد هدف‌گذاری تجارت 30 میلیارد دلاری گفت و گو می‌کنند یعنی این عزم و اراده در هر دو کشور وجود دارد. متاسفانه در حال حاضر هر دو کشور از یکدیگر و بازارهای یکدیگر شناخت کافی ندارند. در برخی جلسات ، برخی از ترک ها فکر می‌کنند که ایران به غیر از نفت هیچ چیزی دیگری ندارد.

لغو تحریم ها بر وضعیت تجارت ایران و ترک‌ها چه تاثیری خواهد داشت؟

اتفاقا به تازگی در این زمینه نشستی برگزار کردیم و به این نتیجه رسیدیم که پس از توافق و رفع تحریم‌ها شرایط به سود ایران خواهد شد. چرا که اکنون بسیاری از بانک‌ها و شرکت‌های ترکیه‌ای به صورت خودتحریمی به کاهش مبادلات تجاری ایران و ترکیه دامن زده اند. هرچند گفته می‌شود در حال حاضر برخی از کالاها به خاطر شرایط تحریم به صورت اجباری از ترکیه خریداری می‌شوند اما هزینه واردات این کالاها به خاطر شرایط تحریم بسیار بالا است.

  

در این مورد مذاکره‌ای بین دو کشور انجام نشده است؟


صحبت‌هایی در مورد انجام مبادلات بین دو کشور با استفاده از پول ملی یعنی لیر و ریال انجام شده است. البته در چند سال گذشته بسیاری مبادلات بین دو کشور بین تجار بخش خصوصی با پول ملی انجام می‌شد اما قرار است از این پس دولتی‌ها نیز با همین روش مبادله کنند. تا اینجای کار وزاری اقتصاد دو کشور در این مورد توافق‌هایی با یکدیگر داشته اند. 

برچسب ها: کالاهای ایرانی
sendارسال به دوستان
printنسخه چاپی
نام:
ایمیل:
* نظر: